Mijn standpunt ten aanzien van het gebruik van Artificiële Intelligentie (AI) voor de creatie van illustraties en overig artwork.

Als 58-jarige ben ik al van het oude stempel, zoals ze dat zeggen. Dat neemt niet weg dat veel mensen in mijn omgeving van rond dezelfde leeftijd AI enthousiast omarmen en zelfs beweren dat als je niet aan die trend meedoet je "de boot gaat missen".

Ik ben het daar niet mee eens. Althans, niet in het vak van illustrator.

AI kan op een aantal gebieden een geweldig hulpmiddel zijn. In de (medische) wetenschap, bij het coderen van computerprogramma's, bij het zoeken naar informatie en het ordenen daarvan, en zelfs in de psychologie zijn veelbelovende ontwikkelingen gaande, om maar enkele voorbeelden te noemen. Maar waar AI tegenwoordig vooral veel voor wordt gebruikt is het leveren van "creatieve" opzetjes of zelfs kant-en-klare afbeeldingen waarbij geen enkel mens meer wordt uitgedaagd om zijn/haar/hen creatieve beeldende vermogens aan te spreken.

De AI modellen die teksten, afbeeldingen en zelfs video's genereren op basis van -al dan niet heel goed doordachte- 'prompts', zijn in feite veredelde kopieermachines. Ze hebben door het analyseren van miljoenen voorbeelden (die allemaal door mensen zijn gemaakt!) 'geleerd' om hele overtuigende imitaties te leveren. Maar sta hier eens bij stil: in die resultaten zit geen enkele originaliteit. Niks. Nul. Het is slechts een potpourri van reeds bestaande taal en beelden die op een slimme manier zijn herverpakt en opnieuw worden aangeboden. Vernieuwing hoef je van AI dan ook niet te verwachten.

Natuurlijk is het handig dat iemand zonder beeldend talent nu ook een lollig plaatje kan "maken", en is het heel gerieflijk dat werk dat anders veel tijd en energie zou kosten nu in luttele seconden voor je wordt gedaan. En ik begrijp hoe verleidelijk dat is. Sterker nog: de resultaten zijn soms verbluffend. Maar het blijft hol, en gespeend van menselijke beleving. Dat wordt mooi samengevat in de volgende quote (waarvan ik helaas de herkomst niet meer weet):

It (AI) doesn’t know what human perception is, so it gestures vaguely toward it.

En daar wringt hem nou net de schoen. Wil je voor de gek gehouden worden door iets dat niet wezenlijk menselijk is? Want: wat vind je van een afbeelding als je die voor het eerst en onbevangen ziet? En vind je dat nog steeds als erbij wordt verteld dat de afbeelding door AI is gegenereerd?

Bij mij persoonlijk is het verschil enorm. Een prachtige afbeelding brengt bij mij een gevoel mee van respect voor de maker. Van bewondering voor de inspanning die is geleverd. Verbazing over het talent dat is ingezet. Ontzag voor het proces dat aan het maken vooraf ging; een leven lang leren. Kijken. Denken. Risico's nemen. Dingen proberen. Een talent ontwikkelen.

Als vervolgens blijkt dat het een resultaat is van assimilatie en hercombinatie ergens in een energie slurpend data-center verlies ik dat gevoel. "Oh," denk ik dan. "Dit is het resultaat van knap reken- en kopieerwerk." En de afbeelding verliest haar magie.

Vandaar mijn belofte dat bij de creatie van het artwork van Studio Zandman geen AI wordt ingezet. Nooit. Nergens in het proces. Wat ik maak is met de hand getekend. Op het scherm of op papier, met een stylus, een computermuis of een kroontjespen of op/in welk medium dan ook.

Utrecht, september 2025